Hastalıklar EHEC hastalığı

EHEC, enterohemorajik escherichia coli'nin kısaltmasıdır. Bu, yüksek derecede hastalık yapıcı bir bakteri grubudur.

Escherichia coli türlerinin bazıları insan bağırsağının normal sakinleridir. EHEC bakterileri ise inek, koyun veya geyik gibi geviş getiren hayvanların bağırsaklarında doğal olarak yaşar. EHEC bakterileri, insanlarda ciddi hastalıklara yol açabilen toksinler üretebilir.

EHEC enfeksiyonları fark edilmeyebilir, ancak şiddetli ishal ile de seyredebilir. Olası ancak nadir bir komplikasyon, HÜS olarak da bilinen hemolitik üremik sendromdur. Bu akut böbrek yetmezliğine yol açabilir. HÜS genellikle kısa bir süre devam eder ve daha sonra tekrar kaybolur. Bazı hastalıkların uzun vadeli sonuçları olabilir.

Bir EHEC enfeksiyonu hiç belirti vermeyebileceği gibi oldukça ağır seyredip komplikasyonlara da yol açabilir.

İlk şikayetler genellikle bulaşmadan 2 ila 10 gün sonra ortaya çıkabilir. Çoğu hastalık kendini bulantı, kusma, karın ağrısı ve nadiren ateş ile birlikte sulu ishal olarak gösterir.

Şiddetli seyreden hastalık

Hasta olan her 100 kişiden 10 ila 20'sinde sulu ishal; kramp tarzında karın ağrısı ve bazen ateşin eşlik ettiği kanlı ishale dönüşür. Bu durum özellikle bebekleri, küçük çocukları, yaşlıları ve bağışıklık sistemi zayıf olan kişileri etkiler.

Komplikasyonlu hastalık

Şikayeti olan her 100 kişiden yaklaşık 5 ila 10'unda, ilk ishalden 5 ila 12 gün sonra hemolitik üremik sendrom (HÜS) gelişir. Bundan özellikle çocuklar etkilenir. HÜS durumunda alyuvarların yıkımı ve böbrek fonksiyonlarında hızlı bir bozulma meydana gelir. Bunun sonucunda toksik metabolik ürünler kanda birikir. Ek olarak, kan trombositleri yok edilir ve bu da kan pıhtılaşmasının bozulmasına neden olur.

EHEC hastalığı, enterohemorajik escherichia coli (EHEC) bakterileri ile bir enfeksiyon tarafından tetiklenir. "Enterohemorajik" kelimesi, şiddetli iltihaplı kolon nedeniyle kanlı ishalin meydana geldiği anlamına gelir.

EHEC, belirli toksinler üreten bir bakteri türüdür. Bu toksinlere Şiga veya Vero toksinleri adı verilir.

EHEC bakterileri, inek, keçi, koyun veya geyik gibi geviş getiren hayvanların bağırsaklarını doğal olarak kolonize eder. Bu hayvanlar bakterileri dışkılarıyla dışarı atarlar.

İnsanlar bu hayvanların dışkısıyla temas ettiklerinde ve bakteriler örneğin eller vasıtasıyla ağza ulaştığında EHEC ile enfekte olurlar. 

EHEC bakterileriyle kontamine olmuş nesnelere dokunma yoluyla dolaylı enfeksiyonlar da mümkündür. Bu durum, geviş getiren hayvanların okşanması sırasında da meydana gelebilir. Geviş getiren hayvanlar bağırsaklarında EHEC bakterisi varsa hastalanmaz. Bu nedenle sağlıklı hayvanlar da bulaştırıcı olabilir. 

Yaygın bulaşma kaynakları arasında ayrıca örneğin bir yüzme gölündeki kontamine sular ile çiğ süt, çiğ sucuk veya iyi pişirilmemiş etlerin tüketilmesi ya da işlenmesi yer alır. Ayrıca çiğ yenen marul, ıspanak veya roka gibi yapraklı sebzeler yoluyla da enfekte olunabilir. Bulaşma için çok az sayıda bakteri yeterlidir.

Özellikle aynı evde yaşanıyorsa hasta kişilerden de kolayca enfeksiyon kapılabilir. EHEC bakterileri çok bulaşıcıdır ve semptomlar azaldıktan sonra bile günler veya haftalarca dışkıyla geçebilir. Çocuklarda EHEC bakterilerinin vücuttan atılımı genellikle yetişkinlere göre daha uzun sürer. Hiçbir şikayet olmasa bile patojenler bir aydan fazla bir süre dışkı ile dışarı atılabilir. Bununla birlikte, enfeksiyon riski zamanla önemli ölçüde azalır.

EHEC bakterileri ile enfeksiyonlar tüm dünyada meydana gelmektedir. Tüm ishal hastalıklarında, hastalığa neden olan patojenler araştırılmadığı için EHEC vakalarının kesin sayısı tam olarak belirlenemez. Semptom göstermeyen kişiler de standart olarak muayene edilmezler.

2023'de Almanya'da 3442 EHEC hastalığı rapor edilmiştir. En sık olarak 5 yaşın altındaki çocuklar - özellikle bir yaşındakiler - etkilenmektedir. Hemolitik üremik sendrom (HÜS) kapsamında EHEC kaynaklı 5 ölüm vakası meydana gelmiştir. Bunlar yaşlı insanlarda meydana gelmiştir.

EHEC hastalıkları hafif ila çok şiddetli seyredebilir. Ancak EHEC enfeksiyonu sırasındaki ağır, kanlı ishaller bile iz bırakmadan iyileşebilir. Hemolitik üremik sendromlu (HÜS) karmaşık bir seyir bile genellikle başarılı bir şekilde tedavi edilebilir. Ancak HÜS sonrasında kalıcı etkilerin ortaya çıkma ihtimali vardır.

HÜS ile karmaşık seyir

EHEC bakterilerinin ürettiği toksinler bağırsağı geçerek vücuda yayılırsa HÜS gelişebilir. Toksinler bu süreçte esas olarak vücudun her yerinde bulunan küçük kan damarlarının duvarlarına saldırır. Bu nedenle HÜS, aynı anda birden fazla organı etkileyebilen bir hastalıktır.

Tipik olarak hastalık ilk ve en güçlü şekilde böbreklerde ve mide-bağırsak sisteminde kendini gösterir. Ancak beyin ve sinirler, pankreas ile iskelet ve kalp kasları da etkilenebilir.

Bunlardan bazen nörolojik sorunlar veya insülin eksikliği ile seyreden diyabet gibi pankreas hastalıkları gelişebilir. Burada Tip 1 diyabet ve Tip 2 diyabet şeklinde klasik bir ayrım yapmak mümkün değildir. 

Hemolitik üremik sendromdan kurtulan çocuklar daha sonra böbrek hastalığına daha duyarlıdır. Böbrek hasarı nedeniyle ayrıca yüksek tansiyon da gelişebilir. HÜS nedeniyle böbreklerin kalıcı olarak zarar görmesi nadiren görülür. Bu durumda çocuklar yapay kan temizleme işlemine, yani diyalize bağımlı hale gelebilir.

EHEC bakterileri oldukça stabildir ve çevrede uzun süre hayatta kalabilirler. Az miktarda bakteri bile bir hastalığa neden olmak için yeterlidir. 

Aşağıdaki hijyen kuralları enfeksiyonu önlemeye yardımcı olur:

• Tuvaleti kullandıktan sonra, yemek yemeden önce ve yemek hazırlamadan önce elleri düzenli olarak sabunla yıkamak
• Hayvanat bahçesinde veya çiftlikte hayvanlara dokunduktan sonra ellerinizi iyice yıkamak: özellikle küçük çocuklar için, parmaklarını ağızlarına götürmeden veya yemek yemeden önce
• Mutfak ve yiyecek hijyenine dikkat etmek
• Mümkünse hasta insanlarla yakın temastan kaçınmak. Bu özellikle kardeşler için geçerlidir.

Hasta kişiler ve ilgili kişiler için özel kurallar geçerlidir:

• Mümkünse ayrı bir tuvalet kullanmalıdırlar. Özellikle tuvaletteki hijyen koşulları çok önemlidir.
• Hasta çocukların bezleri değiştirildikten sonra eller iyice yıkanmalıdır.
• Hastalar ve aynı evde yaşayan kişiler kreş veya okul gibi toplu alanlara giremezler. Tedavi eden doktorlar, bir kamu kuruluşunu tekrar ziyaret etmenin veya orada çalışmanın ne zaman mümkün olacağına karar verir.
• Gıda üreten ve işleyen veya bir kamu kuruluşunun mutfağında çalışan kişilerin, dışkılarında EHEC patojeni salgıladıkları sürece işe gitmelerine izin verilmez.

Kendinizi EHEC enfeksiyonlarına karşı nasıl koruyacağınızla ilgili ayrıntılı bilgi, Bundesinstitut für Risikobewertung'un (BfR) (Federal Risk Değerlendirme Enstitüsü) tüketici ipuçlarında bulunabilir.

Prensip olarak, her ishal hastalığına EHEC bakterileri neden olabilir.

Bununla birlikte, doktorları patojeni tam olarak tanımlamaya yönlendiren bazı belirtiler vardır, örneğin:

• 6 yaş altı ishalli çocukların hastaneye yatırılması gerekir
• İshal kanlı ise veya kolonoskopi sırasında kanlı mukoza iltihabı tespit edilirse
• Yemek hazırlayan veya mutfakta veya kantinlerde çalışan kişilerde ishal meydana gelirse
• Hemolitik üremik sendrom (HÜS) varsa
• İnsanlar HÜS ile hasta olan kişilerle temas ettilerse
• Çocuklarda akut böbrek yetmezliği varsa

Bu durumda laboratuvarda EHEC ve ürettikleri toksinler için bir dışkı örneği analiz edilir. HÜS durumunda ayrıca bir kan örneği belirli antikorlar açısından incelenmelidir.

EHEC hastalığının tedavisi genellikle hayati vücut fonksiyonlarını desteklemekle sınırlıdır. En önemli şey yeterli sıvı ve mineral almaktır. Damar yoluyla erken sıvı replasmanı böbrek hasarını azaltabilir. Böyle bir infüzyon tedavisi için hastaneye gitmeniz gerekir.

Hemolitik üremik sendrom (HÜS) gibi komplikasyonlarda doktorlar öncelikle böbrekler üzerinden sıvı atılımını uyaran ilaçlar verirler. Böbrekler fonksiyonu zaten durmuşsa yapay kan temizleme (diyaliz) gerekli olabilir. Bazen hastalar ayrıca kırmızı kan hücrelerini, trombositleri veya kan plazmasını değiştirmek için kan nakline ihtiyaç duyar.

infektionsschutz.de adresinde EHEC ile ilgili daha fazla bilgi bulabilirsiniz.