Sağlıklı yaşam Erkeklerde kalıtımsal saç dökülmesi: Bu konuda ne yapılabilir?
ICD kodları: L64 ICD kodları nedir?
Erkek cinsiyet hormonlarının yol açtığı kalıtımsal saç dökülmesine tıp dilinde "androgenetik alopesi" adı verilir. Hem kadınlarda hem de erkeklerde görülmesine karşın, erkeklerde daha sık meydana gelir. Bu yazıda erkeklerdeki androgenetik alopesi hakkında bilgi verilmektedir.
Bir bakışta
- Androgenetik alopesi, erkek cinsiyet hormonlarının neden olduğu bir kalıtımsal saç dökülmesidir.
- Hem kadınlarda hem de erkeklerde görülmesine karşın, erkeklerde daha sık meydana gelir.
- Bu yazıda, seyri kadınlardaki androgenetik alopesiden farklı olan, erkeklerdeki androgenetik alopesi hakkında bilgi verilmektedir.
- Erkeklerdeki kalıtımsal saç dökülmesi bir hastalık değildir, ancak ruhsal açıdan önemli bir yük doğurabilir.
- Başlıca tedavi seçenekleri arasında minoksidil ve finasterid adlı ilaçlar ve saç ekimi bulunur.
- Tedavi tıbbi açıdan gerekli değildir; saçlarının dökülmesini sorun etmeyen erkeklerin buna karşı bir şey yapması şart değildir.
Not: Bu yazıdaki bilgiler bir doktor muayenesinin yerini tutamaz ve kişinin kendi kendine teşhis yapabilmesi veya tedavi etmesi için kullanılmamalıdır.
Androgenetik alopesi deyince ne anlaşılır?
Bu tip saç dökülmesi, erkek cinsiyet hormonlarının (androjenler) neden olduğu, kalıtımsal (kalıtsal) ve esasen hastalık olmayan bir saç dökülmesidir.
Androgenetik alopesi genel olarak en yaygın görülen saç dökülmesi tipidir. Kalıtımsal saç dökülmesi hem erkekleri hem de kadınları etkiler ancak erkeklerde belirgin olarak daha sık görülür. Etkilenme oranı erkeklerde yüzde 70'e, kadınlarda yüzde 40'a ulaşmaktadır. Androgenetik alopesinin görülme sıklığı ve derecesi yaş ile birlikte artar.
Androgenetik saç dökülmesinin görünümü kadınlarda ve erkeklerde farklılık gösterir: Kadınlarda korunan ön saç çizgisinin arkasında, kafa ortasındaki saçlar her yöne doğru giderek seyrelirken; erkeklerde tipik olarak şakaklarda açılmalar (şakak çizgisi gerilemesi) ve başın üst arka kısmında seyrek bir bölge (tepe açılması) gelişir. Devamında erkeklerde başın tepesinin açıldığı kel bölgeler meydana gelir.
Erkeklerde genetik saç dökülmesinde kural olarak bir hormon dengesizliği söz konusu değildir. İlerleyen saç kaybının nedeni en bilinen erkek cinsiyet hormonu olan testosteronun fazlalığı değildir. Neden, daha ziyade saç folliküllerinin, testosteronun aktif bir formu olan 5 alfa-dihidrotestosterona (5α-DHT) karşı aşırı duyarlılığıdır. Bu aktif form, 5 alfa-redüktaz adlı bir enzimin etkisiyle oluşur.
Bu aşırı duyarlılığın bir sonucu olarak saçların büyüme evresi kısalır ve saç kökleri geriler. Etkilenen saçlar giderek incelir ve örneğin alın ve başın üst arka bölgesi gibi belirli bölgelerde ve zamanla tamamen kaybolur.
Doktorlar kalıtıma bağlı saç dökülmesini nasıl tespit ederler?
Doktorlar, etkilenen kişiden aldıkları aile öyküsüne (aile anamnezi) ilişkin görüşmede androgenetik alopesi hakkında önemli bulgular elde eder: Babada veya büyükbabalardan birinde saç dökülmesi varsa mevcut durumun kalıtıma bağlı saç dökülmesi olma ihtimali vardır.
Saçın dökülme şekli diğer bir önemli ipucunu sağlar. Çünkü, kalıtıma bağlı saç dökülmesi olan erkeklerde ilerleyen saç kaybı çoğunlukla tipik evrelerde gerçekleşir: alında saç hattındaki ilk azalmayı takiben saç çizgilerinin azalması ve ardından, kalan saçların kafa etrafında bir taç oluşturduğu olası kel bölgelerin ortaya çıkması. Bu tipik görünümde teşhise yönelik başka müdahaleler gereksizdir.
Androgenetik alopesi için ne gibi tedavi olanakları vardır?
Etkilenen erkeklerin çoğu için kalıtıma bağlı saç dökülmesi büyük bir problem oluşturmazken, bazıları için bu büyük bir sorundur. Eskiden yalnızca bir peruk (tupe) kullanılabilirken, günümüzde çok etkili tıbbi tedavi imkanları da mevcuttur.
Önemli bilgi: Erkekte androgenetik alopesi hastalık olarak sınıflandırılmadığından, genel olarak sağlık sigortası tedaviyi karşılamaz. Bu nedenle, aşağıda verilen tedavilerin masrafları etkilenen kişi tarafından üstlenilmelidir.
Esasen şöyle ifade edilebilir: Kalıtıma bağlı bir saç dökülmesi ne kadar erken tedavi edilirse, başarı şansı (yani mümkün olduğunca çok saçı "kurtarmak") o kadar yüksektir. Evreye ve etkilenen kişinin kişisel arzusuna bağlı olarak, kalıtıma bağlı bir saç dökülmesinin tedavisi kombine edilebilir iki hedefi benimseyebilir:
- saç kaybının durdurulması (özellikle erken evrede)
- saçların rejenerasyonu (yenilenmesi) ve seyrek veya saçsız bölgelerin doldurulması (daha ileri evre)
Androgenetik alopesi tedavisine yönelik bir European Dermatology Forum (EDF, Avrupa Dermatoloji Forumu) rehberinde mevcut tedavi imkanları değerlendirilmiştir. Buna göre, gerektiğinde birbiriyle kombine edilebilecek olan şu üç seçenek özellikle uygundur.
Harici uygulanan minoksidil
Aslında yüksek tansiyona karşı geliştirilen bir ilaç olan minoksidil, saçların beslenmesini iyileştirmeye katkıda bulunabilir. Bu şekilde, saç dansitesi (saç yoğunluğu) üzerinde olumlu etki sağlanabilir, ideal olarak saç kaybı durdurulabilir ve saçların büyümesi teşvik edilebilir. Kılavuz minoksidilin hafif ila orta şiddetli durumlarda kullanılmasını önermektedir.
Etkin madde, etkilenen bölgeye (saç ve kafa derisi) bir çözelti veya köpük formunda uygulanır. Biraz sabırlı olmak gerekir: Görünür bir etki sağlanıncaya kadar aylar geçebilir. Burada, inaktif saçlar çıkan yeni saçlar tarafından itildiğinden başlangıçta saç dökülmesinde geçici bir artış meydana gelebilir.
Eczanelerde minoksidil içeren ve reçetesiz de satın alınabilen preparatlar mevcuttur ancak olası yan etkiler ve etkileşimler nedeniyle kullanmadan önce mutlaka doktorla görüşülmelidir. Bu durum özellikle kardiyovasküler hastalıkları olan erkekler için geçerlidir.
Tablet olarak alınan finasterid
Finasterid etkin maddesi de saç dökülmesine yönelik olarak geliştirilmemiştir. Başlangıçta yalnızca iyi huylu prostat büyümesi (benign prostat hiperplazisi) tedavisi için geliştirilmiştir. Finasterid bir inhibitör olarak cinsiyet hormonu testosteronun aktif 5 alfa-dihidrotestosterona (5α-DHT) dönüşmesini engeller. Hatırlatma: Saç köklerinin 5α-DHT'ye karşı aşırı duyarlılığı, saç köklerinin dejenerasyonunun ve saç dökülmesinin nedeni olarak kabul edilmektedir.
Günde bir kez bir miligramlık finasterid tablet olarak alındığında etkin madde, bunun için gerekli olan 5 alfa-redüktaz enzimini engelleyerek testosteronun 5α-DHT'ye dönüşümünü yavaşlatır. Uzun süreli çalışmalarda, finasteridin bu şekilde yeni saç büyümesini uyarabileceği gösterilmiştir. Bununla birlikte, gözle görülür etkiler genellikle ancak 6 ila 12 ayın ardından ortaya çıkabilir. Harici minoksidil ve ağızdan alınan finasteridin bir arada kullanılması daha da iyi sonuçlar verebilir.
Önemli bilgi: Finasterid reçeteye tabi bir ilaçtır. Doktorlar hasta ile gerçekleştirdikleri bilgilendirme görüşmesinde finasteridin olası yan etkileri konusunda da bilgi vermelidir. Bunlar arasında iktidarsızlık/sertleşme bozukluğu, testis ağrısı, jinekomasti (erkeklerde meme bezlerinin büyümesi) veya depresyon yer alır.
Ağızdan tablet alımında saç büyümesi yalnızca tedavi devam ettiği sürece devam eder. Tedavi bırakıldıktan sonra saçlar zamanla tekrar dökülür.
Cerrahi müdahale olarak saç nakli
Saç naklinde kişinin kendi saçları kafasının arkasından alınarak kafasının tepesine ekilmektedir (nakil). Bu sırada cerrahlar, nakledilecek saç kökü adacıklarının belirli bir özelliğinden yararlanır: Başın tepe kısmındaki saç köklerinin aksine bunlar, saç dökülmesini tetikleyen ve devam ettiren 5 alfa-dihidrotestosterona (5α-DHT) karşı duyarsızdır.
Bir saç cerrahının kapsamlı incelemesi ve konsültasyonunun ardından, esasen iki nakil yöntemi söz konusu olur:
- kafanın arka kısmındaki uygun bir donör bölgeden, orada bulunan saçlarla birlikte 10 ila 35 santimetrelik bir saç şeridinin alınması (şerit yöntemi) ve akabinde yaranın dikilmesi
- ayrı ayrı saç kökü gruplarının içi boş iğne veya mikro motorlarla alınması (FUE tekniği)
Her iki yöntemde de alınan donör doku, çok sayıda, zaman zaman binlerce küçük saç kökü adacığı olacak şekilde nakil için işlenir. Bu amaçla, mikrodelik veya yarık tekniği ile alıcı bölgede yani kafanın tepesinde çok küçük açıklıklar hazırlanır.
Şerit yönteminde (FUT tekniği) tek seansta yüksek miktarda saç kökü adacığı nakledilebilse de, daha zaman alıcı olan FUE tekniği adacıkların tek tek alınmasından dolayı herhangi bir dikiş izi doğurmamaktadır. Sonuçta hangi yöntemin daha uygun olduğuna daima tedaviyi gerçekleştiren doktor ile birlikte kişinin durumuna göre karar verilmelidir.
Tabii ki her tip saç nakli işlemi için şu geçerlidir: Burada riskleri de olan bir cerrahi müdahale söz konusudur. Olası komplikasyonlar arasında belirgin iz kalması, yara iyileşme bozuklukları veya iltihaplanmalar yer alır.
Saç ekiminden sonra bile greftin çevresinde bulunan saçlar hala tehlike altındadır. Bu nedenle, ardından gerekirse ilaç tedavisi uygulanabilir.
Kalıtsal saç dökülmesinde başka hangi tıbbi imkanlar mevcuttur?
Daha önce belirtilen tedavi seçeneklerine ek olarak, 2022 yılından bu yana genetik saç dökülmesi olan erkekler için haricen uygulanan reçeteli bir finasterid spreyi mevcuttur. Saç büyümesini belirlenmiş bir alandaki saç sayısının artışı şeklinde inceleyen klinik bir çalışmaya göre, harici tedavi tablet alımıyla neredeyse benzer düzeydedir ve önemli bir cinsel yan etki ortaya çıkmamıştır.
Düşük Yoğunluklu Işık Terapisi zaman zaman yumuşak lazer terapisi (soft lazer terapisi) olarak da adlandırılır ve düşük dozda lazer ışığı ile saç büyümesini uyarır. Mevcut yerleşik tedavi imkanlarıyla daha iyi karşılaştırabilmek için ise Avrupa tedavi kılavuzuna göre ilave araştırmalar yapılması gereklidir.
PRP terapisinde, büyüme faktörleri kişinin kendi kanından özel bir yöntem ile toplanır, hazırlanır ve doğrudan kafa derisine enjekte edilir. Avrupa tedavi rehberi halihazırda bu tedaviyi destekleyen veya ona karşı çıkan bir öneride bulunmamıştır çünkü etkililiğin ve tedavinin güvenliğinin değerlendirilmesi için temel oluşturabilecek standardize edilmiş bir tedavi yöntemi henüz mevcut değildir.
Ayrıca çinko, kafein veya bitki özleri içeren birçok gıda takviyesi sunulmaktadır. Bu ürünlerin hiçbirinin androgenetik saç dökülmesine karşı etkisi kanıtlanmamıştır.
Androgenetik alopesi: Tedavisi mümkündür ancak herkes için gerekli değildir
Kalıtıma bağlı saç sökülmesinin bir erkek için rahatsız edici bir sorun oluşturup oluşturmadığı veya bu sorunun büyüklüğü çoğunlukla çeşitli faktörlere bağlıdır. Örneğin, etkilenen kişinin ilerlemekte olan saç kaybı ile birlikte kendini yalnız hissetmesi veya pek çok kişiden biri olması çok önemli bir faktör olabilir. Almanya'da 70 yaş üzerindeki erkeklerin büyük bir bölümü androgenetik alopesiden etkilenmekle birlikte, saçında belirgin bir azalma olan 20 yaşındaki bir kişi belirgin bir azınlığa dahildir.
Bu nedenle, genç erkekler için erken yaşta saç dökülmesi çok rahatsız edici bir tecrübe olabilir. İnsanlar bazen kişiyi olduğundan daha yaşlı zannederler. Kişinin kendine güveni bu durumdan fazlasıyla olumsuz etkilenebilir: Genellikle reklamlardaki erkek modellerin veya hatta Hollywood filmlerinin yıldızlarının saçları tamdır. Bununla birlikte, saçlardaki azalmayla kendine güvenli bir şekilde başa çıkan çok sayıda örnek de vardır.
Bundan bağımsız olarak şu da geçerlidir: kalıtsal saç sökülmesi olan kişiler, modern, ortodoks tıp tarafından kabul edilen tedavi seçenekleri sayesinde artık buna katlanmak zorunda değildir. Etkilenen kişiler bir aile hekimiyle görüşerek kendilerine uygun tedavi imkanları hakkında bilgi alabilirler.
Bu tedavi imkanları geçtiğimiz on yıllarda sürekli olarak iyileşmiştir ve genişlemiştir. Yine de mucizeler beklenmemelidir: Yarı kellik yaşayan bir erkek, saç ekimi veya ilaçlarla bile artık eski saç yoğunluğuna ulaşamayacaktır.
- GKV-Spitzenverband. Bekanntmachung des Spitzenverbandes Bund der Krankenkassen (GKV-Spitzenverband) vom 31.05.2022. Aufgerufen am 30.07.2025.
- Kanti V et al. Evidence‐based (S3) guideline for the treatment of androgenetic alopecia in women and in men – short version. J Eur Acad Dermatol Venereol 2018. 32(1): 11–22. doi: 10.1111/jdv.1462.
- Piraccini A et al. Efficacy and safety of topical finasteride spray solution for male androgenetic alopecia: a phase III, randomized, controlled clinical trial. J Eur Acad Dermatol Venereol 2022 Feb;36(2):286-294.
- Sachs B, Fischer-Barth W, Bick N. Depressionen und sexuelle Funktionsstörungen unter Anwendung von Finasterid zur Behandlung der androgenetischen Alopezie. Bulletin zur Arzneimittelsicherheit 2018. 3: 11–16. Aufgerufen am 30.07.2025.
- Verband deutscher Haarchirurgen e.V.Verfahren der Haartransplantation.Aufgerufen am 30.07.2025.
- Wolff H, Fischer TW, Blume-Peytav U.Diagnostik und Therapie von Haar- und Kopfhauterkrankungen.Dtsch Arztebl Int 2016. 113: 377–86.
Deutsche Dermatologische Gesellschaft e.V. (Alman Dermatoloji Derneği) tarafından kontrol edilmiştir.
Tarih: